Tüketici Sözleşmelerinde Haksız Şartlar Nelerdir?

tarafından yazıldı

Hepimiz elektronik cihazlar, tatil paketleri, kitaplar, vb. satın alırken hep bir tüketici konumundayızdır. Aslında hemen hemen hepimizin birer tüketici olarak mal ve hizmet satın alma işlemine ya da sonrasına dair şikayetlerimiz söz konusu olmuştur, ve ne yazık ki sonraki dönemlerde de olacaktır. Bunun için ben tüketici haklarına yönelik mevzuatların önemli olduğunu çok genç yaşımdan itibaren düşünmüşümdür. Bu ve bundan sonraki birkaç yazımda tüketici haklarına yönelik paylaşımlarda bulunacağım.

17 Haziran 2014 tarihinde Resmi Gazetede yayınlanan Tüketici Sözleşmelerindeki Haksız Şartlar Hakkındaki Yönetmelik önemli olan mevzuatlardan birisidir.

Mevzuata göre, tüketici ile kurulan sözleşmelerde yer alan bir şartın haksız şart olarak kabul edilebilmesi için, “söz konusu şartın tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dahil edilmesi” ve “tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olması” unsurlarının bir arada bulunması gerekmektedir (5. Md.).

Bir sözleşme şartının önceden hazırlanması  ve  standart sözleşmede yer alması nedeniyle tüketicinin sözleşmenin içeriğine etki edememesi durumundao sözleşme şartının tüketiciyle müzakere edilmediği kabul edilir. Sözleşmeyi düzenleyen, bir standart şartın münferiden müzakere edildiğini iddia ediyorsa bunu ispatla yükümlüdür (5 Md.). Sözleşme şartının tüketiciyle müzakere edilmediğinin kabul edilmesi önemlidir, çünkü mevzuatın 7. maddesinde yer aldığı üzere tüketiciyle kurulan sözleşmelerde yer alan haksız şartlar kesin olarak hükümsüzdür. Bu noktada dikkat edilmesi gereken diğer bir konu ise bu hükümsüzlüğün aynı sözleşmede yer alan haksız olmayan şartlar için geçerli olmadığıdır. Diğer bir ifade ile, hükümsüzlük bütün sözleşme için değil, sadece ilgili haksız şart için geçerlidir.

Sözleşmede yer alan bir haksız şartın, mal ya da hizmetten yararlanan tüketici tarafından kabul edilmesi halinde dahi bu şartın hiçbir geçerliliğinin olmayacağına dair güzel bir dava kararı mevcuttur. Bir banka ve bu bankadan kredi çeken kişi arasında imzalanmış olan bir kredi sözleşmesinde “kredinin veriliş tarihinden sonra kendisi ile mal ve hizmet sunan kişi ve kuruluşlar arasında çıkacak uyuşmazlıklardan veya malın ayıplı olması … vb. hallerde bankanın hiçbir sorumluluğu olmayacağını ve bunların da kredi borcunun geri ödenmesi hususuna hiçbir etkisinin olmayacağını kabul ve taahhüt eder” denmesine rağmen bu maddenin Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uyarınca tüketici aleyhine haksız şart teşkil etmesi yanında davalının kredi veren olarak ayıptan sorumlu olacağının gözetilmemesi kanuna aykırı bulunmuştur ve bu temyiz davası Yargıtay tarafından tüketici yararına sonuçlandırılmıştır. (Detaylı bilgi için: http://www.tuketici.gov.tr/?wapp=yargikararlari_tr&open=2)

Mevzuatın bir de eki bulunmaktadır ve mevzuatın 5. maddesinde belirtildiği üzere bu ekteki şartlar, bunlarla sınırlı kalmayacak şekilde haksız şart olarak değerlendirilmektedir. Mevzuat ekinde belirtilmiş olan bazı haksız şartlar şöyledir:

*Sözleşmeyi düzenleyenin, sözleşmeden kaynaklanan yükümlülüklerinden herhangi birini tamamen veya kısmen ifa etmemesi veya ayıplı ifa etmesi halinde, tüketicinin herhangi bir alacağını sözleşmeyi düzenleyene karşı var olan bir borcuyla takas etme hakkı dahil, sözleşmeyi düzenleyene veya bir üçüncü şahsa yöneltebileceği yasal haklarını ortadan kaldıran ya da ölçüsüz şekilde sınırlayan şartlar (Yani, siz kabul etmiş olsanız bile, sizin hakkınızı ortadan kaldıran ya da zedeleyen şartlar geçersizdir. Örneğin, kanun satıcıya mal iadelerinin kabul edilmesini zorunlu kılıyorsa, ki çok istisnai haller hariç zorunlu kılıyor, satıcının şart olarak iade kabul etmediklerini belirtmiş olmaları hiçbir şeyi değiştirmemektedir),

*Sözleşmeyi düzenleyenin, sadece kendisi tarafından belirlenen koşullarda edimini ifa edeceği, buna karşılık tüketicinin her halde ifa ile yükümlü tutulduğu şartlar,

*Tüketicinin sözleşmeyi kurmaktan veya ifa etmekten vazgeçmesi hallerinde sözleşmeyi düzenleyene tüketicinin kendisine ödediği bedeli muhafaza etme hakkı tanıyan, ancak sözleşmeyi düzenleyenin aynı türden davranışları için tüketiciye benzer bir tazminat hakkı tanımayan şartlar,

*Yükümlülüklerini yerine getirmeyen tüketicinin, orantısız biçimde yüksek bir tazminat ödemesini gerektiren şartlar,

*Sözleşmeyi düzenleyene, sözleşmeyi keyfi bir şekilde fesh etme hakkı tanıyan ancak tüketiciye aynı hakkı vermeyen şartlar ile sözleşmeyi düzenleyenin fesih hakkını kullanmasına rağmen, henüz ifa etmediği edimler karşılığında almış olduklarını muhafaza etme hakkı veren şartlar,

*Tüketicinin, sözleşmenin kurulmasından önce fiilen bilgi sahibi olamayacağı sözleşme şartlarını, geri dönülemez bir şekilde kabul ettiğini öngören şartlar,

*Sözleşmeyi düzenleyenin sözleşme şartlarını, sözleşmede belirtilen haklı bir sebep olmaksızın tek taraflı olarak değiştirmesine imkan veren şartlar,

*Sözleşmeyi düzenleyenin, sözleşme konusu mal veya hizmetin niteliklerini tek taraflı olarak ve haklı bir sebep olmaksızın değiştirebileceğine ilişkin şartlar.

Hem bu yazının kaynağı olması hem de sizin bu mevzuata sahip olmanız açısından aşağıdaki linki paylaşmanın gerekli olduğunu düşünüyorum:

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s